De avondklok; de reikwijdte van macht uitgerekt

Waarom alweer een blog (de derde) over de avondklok?
Omdat waakzaamheid waar het de democratische rechtsstaat betreft nooit genoeg aandacht kan krijgen. (Zo stelde Hubert Smeets al begin 2019 voor om een Comité van Waakzaamheid te starten en waarschuwde Herman Tjeenk Willink in zijn boek Groter denken, kleiner doen voor bestuurlijke ontsporingen en het betonrot van de democratische rechtsorde en toen hadden we de Corona-crisis en de Toeslagen-affaire nog niet eens gehad.)

Ik wil beginnen met een correctie.
In mijn vorige blog heb ik verzuimd te vermelden dat de zgn Voortduringswet, ik heb dat Verlengingswet genoemd, bij de Tweede Kamer is ingediend en aangenomen. Er is daarover ook een Advies gekomen van de Raad van State.
Deze wet die legitimatie van het Koninklijk Besluit van 22 januari ten doel had is op 11 februari aangenomen door de Tweede Kamer.

Er zijn hierover wel een paar opmerkingen te maken.
Wonderlijk toch dat een wet die de avondklok tot 9 februari moet legitimeren op 11 februari wordt aangenomen en dan heb ik het nog niet over de goedkeuring door de Eerste Kamer.
Immers, in lid 3 van artikel 1 van de WBBBG staat uitdrukkelijk vermeld dat als het voorstel van wet door de Staten Generaal is verworpen bij KB de bepalingen die in werking zijn gesteld onverwijld buiten werking moeten worden gesteld.
Bovendien is het opmerkelijk dat verlenging van de termijn van de avondklok nu alleen door een Koninklijk Besluit is gelegitimeerd en niet meer door een  (Verlengings)wet.
Als ik de WBBBG goed begrijp had er voor de verlenging van de avondklok opnieuw een voorstel van wet moeten worden ingediend.
De Raad van State zegt hierover: “Om te voorkomen dat er alsnog een verlengingswet moet komen moet de einddatum niet in de Voortduringswet worden opgenomen dan wel de wet niet voor 10 februari tot stand worden gebracht”. Vervolgens zegt de RvS: “De vraag is of een dergelijke gang van zaken in overeenstemming is met de bedoeling van de wetgever”.
Juist!
Opmerkelijk dat de Raad van State  hier dus een advies geeft om de bedoelingen van de wetgever te ontduiken maar daarbij wel aangeeft dat dat waarschijnlijk niet de bedoeling was.

Avondklok: De reikwijdte van macht uitgerekt:
1. Terwijl de oorspronkelijke Wet Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag ervoor bedoeld was om de orde en veiligheid te beschermen tegen inlandse vijanden, oftewel tumultus dat de rechtsorde bedreigt (zie Bart van der Sloot De reikwijdte van macht), heeft de introductie van de avondklok vooral tumult veroorzaakt.
2. Terwijl de oorspronkelijke wet ziet op noodtoestanden (zoals opstanden, aanslagen en rampen) die een buitengewoon en onmiddellijk ingrijpen noodzakelijk maken, was bij het instellen van de avondklok slechts sprake van preventie van een eventuele noodtoestand in ziekenhuizen een maand later.
3. Terwijl de ratio van de noodzaak van de zo spoedig mogelijke indiening van een Voortduringswet er in zit dat er van een zodanige nood sprake was dat een behandeling van een wetsontwerp te veel tijd zou duren, heeft een Kamerbrede discussie plaats gevonden alvorens de maatregel in te voeren… (zie ook de Raad van State hierover)
4. Stelling van mij: Waarom de regering niet de route heeft genomen van de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (die overigens per 1 maart zou moeten worden verlengd) is, zo neem ik aan, omdat ze vreesde dat de avondklok, een zeer zwaar vrijheid-benemend middel is en niet kon worden beschouwd als een gezondheid-beschermende of gezondheid-bevorderende maatregel. Hooguit als een maatregel die er toe zou kúnnen bijdragen dat de zgn Britse variant in dit land de maand volgend op de instelling van de avondklok dus ver na 9 februari niet de overhand zou krijgen.
5. Als de avondklok, kortom, geen gezondheid-beschermende maatregel is maar ook niet uit pure nood geboren, wat is ze dan wel???

Conclusie: De maatregel van de avondklok rammelt flink qua procedure en qua inhoud. Het wordt tijd dat niet alleen rechtse partijen dit aan de orde stellen!
Voor nadere studie verwijs ik graag naar Manon Julicher in Het Parool van 10 februari over de route van de WBBBG en naar het uitstekende en zeer gefundeerde stuk van Bart van der Sloot over staatsnoodrecht.

Avondklok niet langer juridisch onderbouwd

Op 21 januari publiceerde ik een blog over de avondklok en de rechtsstaat.
Ik stelde daar dat juist het rapport Ongekend Onrecht over de Toeslagen-affaire ons had moeten leren dat het onderwerp rechtsstaat niet zomaar een theoretisch onderwerp is maar van levensbelang voor de bevolking van dit land.
De vraag zou sindsdien moeten zijn: wat kunnen we van al die gemaakte fouten leren?
Hebben we eigenlijk wel wat geleerd?
Dat begin ik nu al zeer te betwijfelen.
En dan wijs ik op de introductie en inmiddels verlenging van de avondklok.
De introductie ervan was al buitengewoon twijfelachtig gezien de wankele rechtsstatelijke onderbouwing (zie mijn blog, zie ook het standpunt hierover van de SGP), maar ook gezien het feit dat de avondklok niet gebaseerd is op een noodsituatie maar op een eventuele door de deskundigen voorspelde noodsituatie, dus als preventiemiddel is bedoeld.
Een dergelijke ingrijpende maatregel als preventiemiddel te nemen door een demissionair kabinet is dus al zeer dubieus, mijns inziens. Nog dubieuzer is het als vervolgens de juridisch noodzakelijke Verlengingswet niet tijdig is aangeboden aan de Tweede Kamer (zoals ook de Partij van de Dieren terecht opmerkt).
Morgenochtend om half 5 loopt het mandaat voor de avondklok af.
Om morgenavond gelegitimeerd te kunnen worden geëffectueerd was goedkeuring van de Verlengingswet nodig.
Die is er niet.
Donderdag zal waarschijnlijk in de Kamer worden gesproken over de ingestuurde vragen en de antwoorden in het kader van een goedkeuring van de Verlengingswet.
Met andere woorden: al diegenen die een bekeuring krijgen morgenavond kunnen bij de rechter terecht voor een succesvolle casus.
Mijn probleem zit ‘m erin dat ik het onbegrijpelijk vind dat niemand zich hier druk over lijkt te maken, althans in de media wordt voortdurend instemmend geknikt als het om de avondklok gaat. Ik ben daar nog geen journalist tegen gekomen die zich wat van de rechtsstatelijke fundamenten aantrekt. In de politiek maakt men, zo lijkt het, zich er ook niet erg druk over. Ook partijen als de PvdA of D66 van wie je zoiets toch zou verwachten.
Verwonderlijk?
Misschien niet… Na de rellen die waren uitgebroken was men te druk bezig zich te haasten om schande te roepen en straffen te verzwaren in plaats van een Verlengingswet op tijd in te dienen en een werkelijk fundamenteel debat te voeren over nut en noodzaak.
Tenslotte is het onacceptabel dat we zowel de politie als de boa’s opzadelen met een taak
die een juridisch fundament mist.
Corona op zich en de angst voor de inmiddels bekende varianten, het is al erg genoeg..
Het lijkt erop of mensen murw worden en zich dan maar gelaten schikken in preventieve maatregelen die wat mij betreft de rechtsstatelijke perken te buiten gaan.

Schijnveiligheid

Wie herinnert zich nog de bedenkelijke blikken van Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), toen het mondkapje ter sprake kwam?
Ik persoonlijk was, toen tijdens die eerste lockdown en alles wat er op ons afkwam behoorlijk onder de indruk van zijn betoog.
“Een mondkapje,” zei Van Dissel, “is schijnveiligheid,” en hij zette zijn argumenten kracht bij met een wetenschappelijk betoog, waaruit bleek dat het nut niet was aangetoond maar erger, door het dragen van een mondkapje kon het wel eens zo zijn dat mensen dachten dat ze beschermd waren, quod non!
Aan zijn uitspraken en mijn (goed)gelovigheid toen, dacht ik weer toen ik las dat ook de Gezondheidsraad meeging in het advies van het OMT (Outbreak Management Team), dat tussen de eerste en de tweede prik van BioNTech/Pfizer wel 6 weken mochten zitten.

Hoeveel mensen in dit land zullen als ze die eerste prik van Pfizer ‘gescoord’ hebben menen dat ze beschermd zijn tegen Corona  en dat die tweede prik tzt nog wel komt?
En hoe komt het dat ze dat denken?

Op het ogenblik is er een ratrace gaande, een ratrace in dubbel opzicht namelijk een ratrace om zoveel mogelijk mensen te vaccineren maar ook een ratrace richting verkiezingen van half maart.

Ger Rijkers, immunoloog, stelt dat er een politiek aspect zit aan de wat ik hier ratrace noem om zoveel mogelijk mensen te vaccineren. Wil je zo spoedig mogelijk de bevolking een beetje bescherming bieden of hou je je strikt aan het protocol en wil je absoluut zeker zijn dat een bepaalde groep zo goed mogelijk beschermd wordt?
In een situatie waarin minister Hugo de Jonge heel sterk wordt aangevallen omdat er onvoldoende wordt gevaccineerd en verkiezingen aanstaande zijn is het antwoord duidelijk: het eerste natuurlijk!

Kan dat kwaad?
Jazeker kan dat kwaad. Als je nu echt wilt weten hoe het zit,  lijkt het me handig om daarbij DE deskundige op het gebied van experimentele vaccinologie te citeren.
Professor Rogier Sanders, viroloog bij het UMC zegt het volgende hierover: “Er is een vergrote kans dat mensen die de eerste vaccinatieprik hebben gekregen tussen de 1e en 2e prik alsnog besmet raken. Een deel van deze mensen (die de 2e prik te laat hebben gekregen) zal maar een gedeeltelijke immuniteit hebben. Deze mensen kunnen tussentijds besmet raken. In dat geval kan het virus muteren naar een nieuwe variant die resistent is tegen de vaccins, die tot nu toe zijn goedgekeurd”.
Hij stelt dat het beter is dat een kleine groep helemaal beschermd is.
Met andere woorden: Als we uit politieke overwegingen alle vaccins die worden aangeleverd in de armen stoppen, zoals veelal nogal bout wordt gesteld, nemen we dus bewust een risico van ‘schijnveiligheid’ en nog erger van een ernstiger vorm van maatschappelijke gezondheidsrisico’s met vergaande gevolgen namelijk dat we nog veel langer in de pandemie zitten!

Terug naar de EMA, European Medicins Agency.
Weet u nog hoe we verlangden naar de prik in december? We moesten allemaal wachten tot het vaccin was goedgekeurd door de EMA en dat was pas eind december.
Waarom kon dat niet eerder zoals bv in Engeland?
Omdat we hier zo hechten aan formele goedkeuring van een nieuw vaccin in verband met betrouwbaarheid en veiligheid. Wij zijn immers Europa en gaan  niet over één nacht ijs.
Toen de EMA tenslotte het BioNTech/Pfizer-vaccin goedkeurde, haalden we verlicht adem en riep De Jonge dat we 5 januari al konden gaan prikken, quod non.
Veel te onstuimig en veel te positief, zoals we hem inmiddels kennen.. Positief is hier een ander woord voor onrealistisch.

De voorwaarde bij het Pfizer-vaccin was dat het tenminste 21 dagen na de eerste prik opnieuw moest worden toegediend en in elk geval 19 tot 42 dagen na de eerste prik.
Zo kwam waarschijnlijk het misverstand in de wereld dat het ook best langer kon duren die tweede prik.
Inmiddels hebben  de EMA en de producent het voorschrift bijgesteld: Er staat nu dat 3 weken na de eerste prik de tweede moet worden toegediend.
Bovendien staat vermeld dat 93,1 procent van de mensen die het vaccin kregen 19 tot 23 dagen na de eerste prik de tweede kregen. Kortom over die langere termijn kan niets gezegd worden. “Er zijn geen klinische gegevens over de werkzaamheid van het vaccin bij toediening na intervallen die in de klinische proef worden gebruikt,” aldus het agentschap.

Vonden wij de EMA nu wel of niet belangrijk?
Waarom hebben we eigenlijk zo lang op het oordeel van de EMA gewacht als we de nadere waarschuwing massaal aan onze laars lappen?

Er is, mijns inziens, slechts één verklaring voor: Schijnveiligheid die door een politiek die bang is voor slechte uitkomsten alsnog breed wordt omarmd!!!

Samen met jezelf

Naar aanleiding van de poëzieweek met het thema Samen, het volgende gedicht:

Samen een ander woord voor alleen?
Kun je alleen zijn samen?
Kun je samenvallen met jezelf?

Samen met jezelf
de wereld aan kunnen
wàs samen met de wereld
jezelf aan kunnen
wàs het samen zoeken
omdat je zelf zo alleen was

Wàs het samen
opgaan
in het vergeten
van jezelf

Ìs met jezelf
het gevecht aangaan
opdat je niet alleen bent.

Avondklok en rechtsstaat

Ik kan het even niet laten. Nadat ik het kamerdebat over de avondklok heb gezien,
moet me toch even wat van het hart.
Is het nu werkelijk zo dat het kabinet dat over de Toeslagen-affaire is gevallen en dientengevolge demissionair is, op een buitengewoon wankele juridische basis een zo vergaande maatregel wil treffen als de invoering van de avondklok???
Immers, de Corona-wet voorziet niet in een avondklok en omdat die nu per se zou moeten worden ingevoerd op basis van de angst voor de Britse variant heeft het kabinet naar een, jawel, ‘geitenpaadje’ gezocht en dat gevonden in de Wet Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag.
Deze wet van april 1996 en geüpdatet van 1-1-2013 t/m heden, verwijst in zijn eerste artikel naar de Coördinatiewet Uitzonderingstoestanden.
Artikel 1 van deze wet zegt dat in buitengewone omstandigheden ter handhaving van de uitwendige en inwendige veiligheid bij Koninklijk Besluit de algemene of bijzondere noodtoestand kan worden afgekondigd.
Deze wet heeft dus niets te maken met gezondheidsrisico’s maar met veiligheidsrisico’s zoals de heer Van der Staaij van de SGP terecht opmerkte.
Kortom de uiterst controversiële maatregel van een avondklok heeft geen toepasselijke juridische basis!
De minister van Justitie en Veiligheid stelt in de Kamer dat als je de avondklok invoert je dat wel goed en stevig moet doen. Juist! Dat betekent dus ook dat er een degelijke juridische basis voor moet zijn in een rechtsstaat als de onze, en die is er niet.

Dat is, constateer ik, de eerste klap voor de rechtsstaat, die toch al bezig was te bezwijken, als we het rapport van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag mogen geloven.
Dan is de vraag: Hoe gaat de avondklok gehandhaafd worden?
De heer Van der Staaij verwijst naar artikel 30 van de WBBBG, maar in de Coördinatiewet Uitzonderingstoestanden wordt de toepassing van dat artikel uitgezonderd, artikel 30 kan niet in een beperkte noodtoestand worden toegepast.
Mijn vraag aan Grapperhaus: waar is zijn verhaal over boetes ed dan op gebaseerd???
Hij heeft het over een ‘gewone’ boete van minder dan 100 euro maar daarnaast een veel hogere straf als er gefraudeerd wordt.
Herinnert de heer Grapperhaus zich wellicht het rapport Ongekend Onrecht? Of is hij dat nu al vergeten?
Ging het daar er niet om dat juist mensen die het goed bedoelen als fraudeurs werden aangemerkt? Was dat nu niet net het grote punt?
En speelde etniciteit niet een rol hierbij?

Mijn voorspelling op basis van wat we nu weten van deze overheid die zijn zaken niet op orde heeft, is dat bij de handhaving van een zo controversiële maatregel als de avondklok die bovendien geen juridische basis heeft, mensen van fraude zullen worden verdacht (en hoge straffen krijgen) die per ongeluk een formulier verkeerd hebben ingevuld als mantelzorger op weg naar een familielid.
Willen wij dit als samenleving?
Herhaling van zetten?
Lijkt me niet.
En dan heb ik het nog niet eens over een land waar na 9 uur ’s avonds de marechaussee naast de politie en Boa’s op lege straten is te zien…
Mijn laatste opmerking tot slot: Hoe kan het zijn dat waar het het aanpakken van werkgevers betreft, dit kabinet en de heer Rutte wel juridisch volkomen ingedekt wil zijn, en ten aanzien van de zo verstrekkende avondklok niet???

Commissionair??? Aan de slag!!!

Het kabinet is gevallen, Rutte heeft bij de koning zijn ontslag ingediend en die van het voltallige kabinet.
Hij en zijn partij waren er niet voor, maar de druk werd te groot na het uitkomen van het rapport Ongekend Onrecht over de toeslagen-affaire dus ja, ze moesten wel.
Maar kijk, Rutte verzint altijd wel een ‘geitenpaadje’.
In dit geval is het demissionaire kabinet dat dus volgens ongeschreven staatsrecht geen controversiële beslissingen mag nemen, zoals bijv een avondklok zou ik zo zeggen, ‘missionair’ waar het het Corona-beleid betreft.
Een echte Rutte-vondst!
Missionair… Vinden we dat in de staatsrecht-boekjes? Waarom neemt hij niet genoegen met de term demissionair?
Omdat zoiets controversieels als een avondklok dan problematisch wordt en Rutte zou Rutte niet zijn als hij stiekem toch gewoon de macht wil houden zodat hij in maart als sterke leider weer keurig premier kan worden. Zo simpel is dat.
Missionair, iets met missie, iets met geloof uitdragen. In dit geval het geloof in Rutte en zijn partij, de VVD, die volgens veel commentatoren naar links opschuift maar als je het programma goed leest, zie ook mijn blog hierover, juist op het terrein van implementatie van internationale regelgeving en rechtsstaat zwaar naar (uiterst) rechts helt..

Wat hebben we nodig?
Als we echt willen dat overheid en burgers weer dichter bij elkaar komen, als we echt willen dat de overheid weer als enigszins betrouwbaar wordt ervaren en dat echt iets wordt gedaan aan het lot van de slachtoffers van de toeslagen-affaire zullen we, en dat klinkt uit mijn mond misschien wat gek, eens even geen politici meer aan het roer moeten hebben.
Een zakenkabinet met mensen van buiten.
Zoiets suggereerde Smit Kroes al in Buitenhof en dat vind ik nu niet eens zo’n gek idee.
Stel je voor: Al diegenen die boter op het hoofd zouden moeten hebben (Rutte, Hoekstra) aan de kant en een fris nieuw geluid!

Onder het motto: Aan de slag! zou Georgine Acton, die van haar Surinaamse ouders leerde om door te zetten en in 2001 (de eerste gekleurde) commissaris van politie werd, wat mij betreft worden aangesteld om nu eens en voor altijd de slachtoffers van de toeslagen-affaire tegemoet te komen en te compenseren voor het leed hen aangedaan!!
Jos de Blok, eigenaar van Buurtzorg, de man die iedere bureaucratische hobbel weet te passeren en tijdens de eerste lockdown voor zijn werknemers wel de bescherming vond die nodig was, tegen de stroom in, zou samen met Feike Sijbesma de Corona-taskforce moeten leiden.
Feike heeft – volledig onbetaald – in de branche een half jaar ervaring opgedaan van maart  tot september vorig jaar, en weet inmiddels van de hoed en de rand en Feike zou vooral de pr moeten doen.
Tegen zijn vriendelijke voorkomen is nl niemand bestand ook als er zgn ‘harde’ maatregelen zouden moeten worden getroffen, terwijl Jos ondertussen zorgt dat we allemaal op tijd gevaccineerd worden en getest en zo voorkomt dat de Britse variant greep op dit land krijgt.
Eventueel zou Kim Putters geschikt zijn als aanvulling om het volk uit te leggen wat de nieuwe onderzoeksresultaten zijn op het gebied van de gezondheid waarbij ook geluk (geluk van kinderen en jong volwassenen) een integraal onderdeel vormt.
Kijk en dan hebben we natuurlijk nog het klimaat.
Dat staat niet stil namelijk net zo min als het virus.
Ik stel voor dat een trio als Aukje Kuypers, zakenvrouw van het jaar 2018 en gespecialiseerd in technische installaties, duurzaamheid en energieneutraliteit, samen met de huidige president-directeur van de NS Marjan Rintel (vóór openbaar vervoer!) en Marjan Minnesma van Urgenda gaan kijken hoe we qua duurzaamheid lering kunnen trekken uit dit Corona-jaar en een voortvarend en haalbaar plan opstellen voor 2021 en 2022.
Natuurlijk moet er nog wel iemand zijn die de centen niet alleen uitdeelt maar ook in de gaten houdt en dat wordt dan Laura van Geest, bestuursvoorzitter van de Autoriteit Financiële Markten. Ze komt op mij alleen al vanwege haar naam, haar enorme expertise maar zeker ook haar (strenge) blik zeer betrouwbaar over. Een vrouw met gezag en zonder ‘gelul’ lijkt me.

Kijk en daar moeten we het in deze tijden van hebben.
Geen lieden die erop uit zijn stemmen te winnen of bij de media, laat staan sociale media, in een goed blaadje te komen, maar die er voor ons zijn, voor het land dus en hun mouwen opstropen!
Dienstbaar en betrouwbaar.
En ook al hebben ze dan geen formele lijn meer met de Kamer, wat mij betreft zouden ze die wel moeten krijgen als zakenkabinet.
De Kamer kan ze dan marginaal toetsen bijv.
Dus als ze te gekke dingen doen worden ze gecorrigeerd.
Verder is transparantie belangrijk.

Deze mensen hebben niks te verbergen want ze hoeven geen populariteit-testen te winnen of peilingen. Ze doen gewoon hun werk en worden daar dus ook voor betaald.
Het bedrag van bewindslieden.
Tegelijkertijd lijkt het me van belang dat de verkiezingen worden uitgesteld zodat de diverse politieke partijen zich eens kunnen bezinnen op hun missies en vooral ook op hun feitelijke gedragingen via hun vertegenwoordigers.
Zo zullen deze partijen allerlei mooie verhalen eens wat meer moeten gaan vergelijken met wat daar van terecht komt.
Niet alleen de toeslagen-affaire was bijv een schande maar het feit dat er nu niet één alleenstaand kind uit Moria hier naartoe is gekomen is net zo goed weer een smet op Neerlands reeds (mensenrechtelijk) bevuilde blazoen.
Niet alleen Broekers-Knol maar ook Sigrid Kaag, die zich zo uitsprak voor de omstreden deal van de 100 uit Moria maar ondertussen in haar Abel Herzberg-lezing een ieder voorhield dat we niet weg moesten kijken zou eens aan introspectie kunnen doen, net zoals GroenLinks zich achter de oren kan krabben over de mede door hen geëntameerde biomassa en een wonderlijke confetti aan windturbines die ze over het land aan het verspreiden zijn…
Kortom, terwijl onder de bezielende leiding van Action en de genoemde anderen, diverse zaken voortvarend worden aangepakt vindt er een periode van zelfonderzoek van de belangrijkste partijen plaats.

Wie weet kunnen we dan na die periode en een gedegen evaluatie, kijken waar we naar toe willen als land… Blijven we nog geloven in politieke partijen, of komt er in ons politiek/bestuurlijke stelsel meer plaats voor het kiezen van mensen met kwaliteiten zoals integriteit, moed en doorzettingsvermogen met als voornaamste focus om hun land te dienen en de Grondwet te respecteren.
Overigens zijn zowel Renske Leijten als Pieter Omtzigt, dat wil ik hier uitdrukkelijk vermelden, daar wel voorbeelden van!

Greep naar machtsconsolidatie

Als jongmens van 18 ben ik vlak voordat ik aan mijn studie begon met de SS Groote Beer de oceaan overgestoken, een schip dat overigens na die reis uit de vaart is gehaald. Amerika, dat was het land van de vrijheid, het gedroomde land, waar ik in 1964 2 maanden verbleef en waar ik vaak naar heb terugverlangd.
Ook mijn ouders moeten vaak hebben stilgestaan bij hun reis in 1939 naar vrienden daar en waarom ze er in hemelsnaam niet waren gebleven… Dan was hun veel ellende bespaard gebleven..
Amerika dat was na de Tweede Wereldoorlog ons gidsland. Daar kwamen onze bevrijders vandaan en hoewel we eerst de Europese Gemeenschap opzetten en later de Europese Unie bleven we Anglo-Amerikaans georiënteerd.
Wat een schok was de Watergate-affaire, maar ook een heldenverhaal. Misschien was de Vietnamoorlog een keerpunt, maar na  9/11 voegde Balkenende zich keurig in de door Bush opgediste noodzaak van de Irakoorlog.
Terwijl de ‘as van het kwaad’ in Irak, Iran en Afghanistan werd gezocht bleef de VS goede maatjes met Saudi-Arabië waar Osama bin Laden vandaan kwam.
Tja, en dan vier jaar geleden de verkiezing van Trump. Iets wat niemand, althans niemand die ik kende had voorspeld, gebeurde. Deze gek en machtswellusteling werd opeens met zoveel miljoenen stemmen de machtigste man van Amerika. En dat na Obama, hoe kon dat opeens?
Zo opeens bleek dat niet te zijn, als je  Een beloofd land van Barack Obama tot en met pagina 825 uit blijft lezen.
Op pagina 753 bijv, blijkt dat de zogenaamde demissionaire periode volgens hem de productiefste was (er waren oa 99 wetten aangenomen). “Het was alsof de democratie gedurende anderhalve maand weer normaal was, met het gebruikelijke geven en nemen tussen de partijen, het duwen en trekken van belangengroepen en de voor- en nadelen van het sluiten van compromissen.”
Wat hadden we wel niet allemaal kunnen bereiken, vraagt Obama zich af en hoeveel verder zou de economie wel niet zijn hersteld als er vanaf het begin van zijn termijn een dergelijke atmosfeer was geweest?
Maar vanaf zijn aantreden werd hij door de Republikeinen systematisch tegengewerkt.
Mitch McConnell, indertijd voorzitter van de Republikeinse fractie in de Senaat blokkeerde veel van Obama’s initiatieven en frustreerde aanname door frequent gebruik te maken van de zogenaamde filibuster, zolang blijven praten totdat ieder initiatief ten dode is opgeschreven.
“Ik vind het vreselijk om te zeggen,” had een Republikeinse senator tegen de president gezegd, “maar hoe slechter de mensen zich op dit moment voelen, hoe beter het voor ons is.”
Obama noemt een aantal factoren die er toe hebben geleid dat het sociaal contract dat Democraten en Republikeinen lange tijd nog verbond en dat binnen één generatie het leven voor de meerderheid van de Amerikanen beter, veiliger, welvarender en rechtvaardiger maakte, werd verbroken.
Er was namelijk vertrouwen voor nodig en wat ik hier noem de gouden regel: de opvatting ‘wat gij niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet’ of omgekeerd: behandel een ander zoals jijzelf behandeld zou willen worden en geef iedereen een kans.
Maar toen het met de economie slechter ging werden mensen gevoeliger voor het feit dat anderen misschien iets kregen wat zij niet kregen en men ging de overheid wantrouwen.
En juist dit verhaal naar voren schuiven – een verhaal dat niet het vertrouwen voedde maar juist de wrok – is, aldus Obama, kenmerk geworden voor de moderne Republikeinse partij.
Het werd ook het sjabloon voor Fox News en conservatieve radiozenders (pag 343).
Tevens  speelde mee dat ideologische miljardairs als David en Charles Koch hun geld investeerden in denktanks, belangenorganisaties, mediaoperaties etc met het specifieke doel om elk laatste spoortje van de moderne welvaartsstaat terug te dringen.
Zij zagen volgens Obama zijn overwinning als een morele bedreiging en dat is waarom ze kort na zijn inauguratie, een conclaaf organiseerden van Amerika’s rijkste conservatieven om een strategie te bedenken om terug te vechten. Ze wilden geen compromis en consensus. Ze wilden, aldus de auteur, Oorlog!

En dat hebben ze gekregen.
Nu al vier jaar met Trump, waarin het volk steeds meer rijp is gemaakt voor complottheorieën, is zijn regiem en zijn ophits-campagne onder de kreet: De verkiezingen zijn gestolen, geculmineerd in inderdaad een oorlog tegen de democratische instituties en procedures omdat de huidige president plaats zal moeten maken voor de democraat Biden.
Nadat hij eerst nog met tientallen rechtszaken heeft geprobeerd een spaak in het wiel te steken van een overwinning van zijn tegenkandidaat, heeft hij vervolgens het volk, zijn achterban, aangevuurd op te trekken naar het Capitool met de bedoeling, lijkt mij, om de procedure waarbij Biden zou worden verkozen te frustreren. Kortom een greep naar de machtsconsolidatie van de heer Trump zelf! En als het niet volgens het recht kan, dan met geweld.
Het is mijn stellige overtuiging dat hij ook al had bedacht dat ze dan meteen de sleuteldocumenten konden jatten zodat de verdere procedure sowieso geen doorgang meer kon vinden.
Dankzij de aanwezige en oplettende griffier (wat mij betreft de held van dit verhaal) is dat plan niet doorgegaan, maar dat ze naar deze papieren zochten blijkt wel uit de enorme papiermess die ze achterlieten.
En om dat alles mogelijk te maken heeft Trump er als president ook nog voor gezorgd dat de Nationale Garde niet aanwezig was om het Capitool te beschermen.
Complotdenken?
Klopt! Maar soms is dat zo gek nog niet.

Dit schreef ik 8 januari. Inmiddels lijkt het erop of mijn veronderstellingen nog niet zo gek waren. Nog tijdens de bestorming hield Trump contact met de aanvallers. Het was niet zo maar een horde, maar ze werden duidelijk gedirigeerd.
Nog een wonder dat Nancy Pelosie en Mike Pence een vreselijk lot bespaard zijn gebleven.

 

Redelijkheid als plicht

Vlak voor het einde van het jaar 2020 werd Nederland nog even opgeschrikt door de eindconclusies van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag onder de titel: ‘Ongekend onrecht’.
Zie ook mijn één na laatste blog over de buikpijn-democratie.
En nu is er dan een moeder in Wijdemeren die 7000 euro moest terug betalen omdat haar moeder ‘structureel’ boodschappen voor haar deed en ze dat niet vermeld had.
De rechtbank stelde de gemeente in het gelijk.
“De rechtbank is met verweerder van oordeel dat X de inlichtingenplicht heeft geschonden door niet te vermelden dat zij van haar moeder boodschappen ontving. Op basis van de door X afgelegde – en ondertekende – verklaringen heeft verweerder zich naar het oordeel van de rechtbank terecht op het standpunt gesteld dat X wekelijks boodschappen krijgt van haar moeder.”
Het deed me sterk denken aan het oordeel van de onderzoekscommissie toeslag-affaire dat ook de rechter in deze affaire medeschuldig was geweest aan een onevenredig hardvochtige aanpak van de betrokkenen, tevens slachtoffers van de overheid.
Want wat was het geval?
De rechter die over de zaak in Wijdemeren oordeelde vond het in de eerste plaats al niet opportuun om eens nader te kijken naar het verweer van X dat de door haar voor de gemeente afgelegde verklaringen onjuist en onvolledig zijn. Zij zegt dat ze de verklaringen wel heeft ondertekend maar dat zij dit heeft gedaan zonder te lezen en zonder hiermee akkoord te zijn vanwege een gevoel van druk en intimidatie.
Volgens X  heeft zij wellicht een aantal keren van haar moeder 1 à 2 producten gekregen als wederdienst, maar dus niet ‘structureel’. Zij heeft niet verklaard dat ze een tas vol boodschappen kreeg à raison van wekelijks 50 euro.
De reactie van de rechter is dat haar tegenwerping in strijd is met de goede procesorde omdat ze dat eerder in de procedure  had kunnen aangeven.
“Ja, maar meneer of mevrouw de rechter, ze zegt het nu!!! Potverdrie”, zou ik er als haar raadsvrouw aan toevoegen.

Is een rechter er niet voor om burgers te beschermen tegen druk en intimidatie van een overheidsorgaan??? Ik dacht het wel.
En wie handelt hier nu onrechtmatig? Dat overheidsorgaan of mevrouw X, wier enige fout het is dat ze nu pas haar werkelijke angsten en grieven uit?
Moet een rechter niet aan waarheidsvinding doen? Is hier nu sprake van ‘structurele’ en substantiële boodschappen, dusdanig dat mevrouw X redelijkerwijze had kunnen vermoeden dat ze dat had moeten opgeven, zie artikel 17, lid 1 Participatiewet, of van ad hoc boodschappen als wederdienst voor het feit dat ze haar moeder had geholpen het huis schoon te maken?
En dan denk ik even aan de Memorie van Toelichting van de Algemene Bijstandswet uit 1963, waarbij voor het eerst de bijstand een taak van de overheid is geworden.
Daarin staat verwoord: “Het bijstandsbeleid moet zodanig zijn dat de intermenselijke hulpverlening wordt bevorderd en dat kerken en particulier initiatief alle vrijheid behouden aan een persoon die bijstand te geven welke zij vanuit hun verantwoordelijkheid wensen te geven” (pag13). Zie ook mijn proefschrift uit 1981: “Tussen wal en schip; tussen recht en hulpverlening”.
Dat principe zou nog steeds leidend moeten zijn, lijkt me.
Volgens de gemeente was het een plicht om de boodschappen met terugwerkende kracht in rekening te brengen.
Volgens mij was het de plicht van de gemeente redelijkheid te betrachten en zeker geen druk, laat staan intimidatie, uit te oefenen om mevrouw zo ver te krijgen dat ze een ongeldige verklaring ondertekende.
En volgens mij was het de plicht van de rechter onafhankelijk te zijn.

Terugblik en vooruitblik

Dit jaar toch proberen samen te vatten:
‘het was niet te behappen’

Afstand
stond op onze innerlijke wand geschreven
hoe snel kan zo’n code
worden opgeslagen in de genen

Ooit in een andere tijd
waren we ertegen
om het gelaat te bedekken
en we verfoeiden degenen
die hun hand niet naar ons
uit wilden strekken…

Nu waren we uit de gratie
bij de premier
als we niet mee
deden met de algehele isolatie

Zo moeilijk kon het toch niet zijn
om je medemens te mijden?
zei de leider
die als alleenstaande
de weg baande

Ga pianospelen
en veel boeken lezen
en ondertussen
als een Oudtestamentische God
het virus vrezen

Nu komt er een vaccin of drie in zicht
en wordt het onze dure plicht
ons in te enten
in de hoop dat in de lente
van 2021 het licht gaat gloren
en wij weer tot het mensenras
van knuffelaars en handenschudders
gaan behoren

Een heel goed uiteinde van 2020 en
een beter begin van 2021!

De buikpijndemocratie

Van hoofdpijndossier naar buikpijndemocratie…
De weg die de toeslagenaffaire inmiddels aflegt zakt steeds verder af naar de buik. Interessant is dat de ‘harte’loosheid die zoveel jaren kon doorwoekeren en zovele gezinnen aan de rand van de afgrond kon brengen, nu is geopenbaard aan ons hele bestuurlijk systeem.
Tijdens de verhoren van de betrokken ambtenaren en ministers bleken er naast een blinde vlek in het verleden, al een aantal buikpijn te hebben, terwijl ze hoofdschuddend verwezen naar een collega ministerie of de wetgever. Inmiddels wordt nu de buikpijn gedeeld door vrijwel alle bewindslieden en parlementsleden wellicht met uitzondering van Omtzigt en Leijten die allang allerlei vormen van hoofdpijn en buikpijn hadden dankzij het feit dat ze juist geen blinde vlek hadden, maar voor deze klachten alleen gehoor vonden bij de Nationale Ombudsman. Helaas konden ze lange tijd geen echte operationele  dokter vinden in bestuurlijk Nederland. Juist zij zullen eindelijk verlicht ademhalen nu hun probleem en dat van zovele gedupeerden in elk geval wordt erkend.
‘Ongekend onrecht’ zo heet het rapport van de parlementaire Enquêtecommissie naar de Toeslagenaffaire.
In de pers wordt het een ‘snoeihard’ rapport genoemd.
RTL nieuws: “Gedupeerden in de toeslagenaffaire zijn het slachtoffer geworden van spijkerharde regels en een even harde uitvoering en zijn jarenlang niet door de politiek gehoord. Bij een kleine fout bij de aanvraag van kinderopvangtoeslag werden ouders al gebrandmerkt als fraudeur en als ze daartegen in het verweer kwamen maakten ze geen schijn van kans. Ze stonden machteloos tegenover de machtige instituten van de rechtsstaat, die hen niet de bescherming boden die ze verdienden”. Op 19 maart 2019 spreekt RTL al van ‘boevenstreken’ van de Belastingdienst.

De nadruk op fraude en misbruik leidde tot te weinig oog voor de menselijke maat.
Ook de  bestuursrechter bood onvoldoende bescherming, aldus de voorzitter van de Commissie Chris van Dam. En: de informatievoorziening bij de rechter en de Kamer was expres onvoldoende in verband met gewenste juridische of politieke uitkomsten.
Wat er niet in het rapport stond, is dat er ook nog eens sprake was geweest van institutioneel racisme omdat degenen wier namen ‘vreemd’ waren volgens de functionerende algoritmes al bij voorbaat verdacht waren.

Enfin, de conclusies leken ook zonder deze constatering al erg genoeg.
Waar ging het mis?
Ook daarover was men het wel eens: bij de Bulgarenaffaire in april 2013. Door Brandpunt werd een fikse fraude met toeslagen aan het licht gebracht. Er werd een Commissie onder voorzitterschap van Rutte in het leven geroepen om deze fraude hard aan te pakken.
Het enthousiasme was zo groot dat per direct werd besloten dat mensen nog maar onder één banknummer toeslagen mochten aanvragen… Twee weken na de ingangsdatum werden de betalingen aan 177.000 burgers en ondernemers opgeschort.
Frans Weekers, toenmalig staatssecretaris gaf de Belastingdienst te weinig tijd in de haast om de fraudeurs aan te pakken en van de weeromstuit werden onschuldige burgers en ondernemers het slachtoffer.

Moraal van dit verhaal?
Beste mensen: het is de ‘onderbuik’ die het ‘m doet!!!!
Van die onderbuikgevoelens hadden zowel rechts als links, namelijk Asscher, last.
Door die onderbuik kon men niet meer helder denken, laat staan rechtsstatelijk denken.
Mijn ervaring indertijd als voorzitter Coornhert Liga was ten aanzien van de strafrechthervorming al dat de ‘onderbuik’ een desastreus onderdeel vormt van het politiek en bestuurlijke lichaam.
Het is dus helemaal niet verrassend dat de zo breed gedeelde buikpijn nu wordt gevoeld.
Ik voeg er één wens aan toe: Mag het Catshuisberaad dat in het Kerstreces naar aanleiding van het onderzoeksrapport wordt gehouden toch niet als uitkomst hebben dat
Rutte (verantwoordelijk als premier en achterhouder van informatie, de zogenaamde Rutte-doctrine) en Hoekstra, sinds 2017, het jaar van de scherpe kritiek van de Nationale Ombudsman, baas op Financiën, hiermee wegkomen, nog sterker in maart als uit de bus komen als ‘redders’ van het vaderland!