De drie stadia van menszijn: vergeten: opoffering!

In mijn vorige blogs had ik het over: ik mag er zijn, ik doe er toe en ik ben beter.
Opmerkelijk is dat ik een belangrijke categorie over heb geslagen en wel: de opoffering!
Het jezelf in dienst stellen van de ander, het gezin, het geloof, het vaderland, het algemeen belang.
Vrouwen waren heel lang daartoe bestemd, hadden geen rechten en een eigen leven was er niet bij. Ze hadden zich volgens bepaalde normen te gedragen en wat dat was werd niet door hen bepaald.
Het succes van een boek van Lale Gül: ik ga leven en tevens de bedreigingen aan haar adres betekenen dat ook in onze tijd vrouwenrechten en een eigen leven voor vrouwen nog steeds niet vanzelfsprekend zijn en niet alleen in moslimkringen.
Het was nog niet zo lang geleden dat dankzij de procedure voor het Europese Hof van de Rechten van de mens werd afgedwongen dat vrouwen zich bij de SGP verkiesbaar konden stellen.
Ze mogen er zijn, ze doen er toe maar alleen onder strikte voorwaarden.

Alba de Céspedes maakt in haar boek uit 1952 dat nu is heruitgegeven duidelijk hoe zo’n vrouwenleven eruit zag. Sinds de hoofdpersoon haar wederwaardigheden ‘stiekem’ op schrift stelt kijkt ze opeens anders naar haar ‘onbeduidende’ leven (in dienst van man en kinderen).
“Als je leert de kleine dagelijkse voorvallen te begrijpen, leer je misschien wel begrijpen wat de diepere betekenis van het leven is. Maar of dat een voordeel is betwijfel ik, ik ben bang van niet”.

Vrijheid om je eigen leven vorm te geven, verantwoordelijkheid te nemen en misschien daarmee ook vijanden te maken is riskant, ook als je van adellijke huize bent, laat de biografie van Jeanne Bieruma Oosting door Jolande Withuis zien.
Bieruma Oosting volgt haar eigen kunstzinnige weg en krijgt daarmee behoorlijk wat tegenwerking van haar familie en vooral haar vader. Ze maakt een bijzonder moeilijke en ook arme tijd mee.

“Vertrouw op de Here met uw ganse hart en steun op uw eigen inzicht niet”. Aldus spreuken 3:5 en 6.
Ik vond deze tekst boven een rouwadvertentie van een vrouw die haar hele leven in dienst van haar familie en vooral haar ouders had gesteld als ongetrouwde ‘juffrouw’.
Wat te vinden van nonnen maar ook broeders die hun leven wijden aan de dienstbaarheid aan Jezus en/of God?
Maar geldt die opoffering ook niet voor degenen die zich nu in Oekraïne ‘dood’ vechten voor hun vaderland?
En tot slot: Degenen die zich aan de snelweg vastplakken… gaat het ook hen niet om het hogere doel van het zorgen voor de toekomst van hun kinderen opdat ze nog een toekomst hebben?

Drie stadia van menszijn: ik ben beter

Er was een tijd en nu spreek ik als oudje uit de oude doos dat een ethisch principe gold dat je als mens je bescheiden moest opstellen. Het ging er niet om te scoren maar iets zinnigs of in klassieke termen iets ‘goeds’ te doen.
Zo stond bv het opbouwwerk in het teken van de zogenaamde ‘helden van de terugtocht'( (zie Hans Magnus Enzensberger ). Het ging er daarbij om ‘mensen in hun kracht te zetten’ als doelstelling en je daarna terug te trekken als professional.
In de pedagogie ging het erom kinderen te ‘begeleiden’ naar hun volwassenheid in plaats dat er via bv de godsdienst werd ingeramd dat ze hun ouders moesten eren hun leven lang.
De wetswinkel waaraan ik begin jaren zeventig deelnam wilde de leemte in de rechtshulp attaqueren. Was die eenmaal ‘opgelost’ dan kon de wetswinkel zichzelf opheffen… etc
Overigens was ook een partij als D’66 opgericht met het idee om staatkundige vernieuwingen te realiseren en zichzelf dan op te heffen!
Ook in de wetenschap was het zaak jezelf niet op de voorgrond te plaatsen maar kritisch onderzoek te doen en dat centraal te stellen.

Inmiddels is er al decennia sprake van een andere neoliberale ethiek die  materiële winst en hebzucht centraal stelt.
Paul Verhaeghe heeft in zijn boek Identiteit duidelijk aangegeven hoe die nieuwe ethiek eruit ziet en wat die voor het individu betekent.
Als je niet ‘geslaagd’ bent , ben je een loser en heb je dat aan jezelf te wijten. Immers jij en alleen jij moet ‘beter zijn dan de ander’.  Scores tellen en vooral hoe je jezelf in de markt zet!
Dat leidt uiteindelijk tot de zogenaamde Borderline times, waar Dirk de Wachter het over heeft. ‘In een cultuur van zogenaamde authenticiteit en narcistische zelfverwerkelijking raken mensen blind voor zaken die het zelf overstijgen en die nu juist een voedingsbodem vormen voor een rijk zelf’, aldus de Wachter. ‘Het ik is de maat geworden van alle dingen’ stelt de Wachter.
Als je als wetenschapper, professional, politicus ed in deze tijd voor de camera’s je onzekerheid laat zien en de (juiste) vragen stelt, hoef je niet te rekenen op onderzoeksgeld, steun voor je instelling of op meer kiezers….

Ik ben beter, belangrijker, interessanter en tegenwoordig kun je jonger daar ook bij scharen, is dus het leidend beginsel geworden van deze tijd met al zijn psycho- sociale consequenties vandien. (zie ook vorige blogs)
Misschien nog erger is het ‘Wij zijn beter’, een stelling die nog steeds in allerlei varianten opgeld doet.
Vroeger ging het duidelijk om klassen en de superioriteit van rassen zoals in het geval van slavernij maar ook bij het kerstenen van ‘barbaren’ door de christelijke missiezenders.
Nu zien we extreem rechts opkomen met zijn White lives matter, geprojecteerd op de Erasmusbrug.

De behoefte om anderen als minder te bestempelen werd onnavolgbaar beschreven door Norbert Elias die het onderzoek naar gevestigden en buitenstaanders in 1939 het licht deed zien in  Het civilisatieproces; sociogenetische en psychogenetische onderzoekingen.
Als we kijken naar hoe we nu anno 2023 in Europa met vluchtelingen omgaan van buiten Europa hoeven we zijn werk er maar bij op te slaan…

Maar ook de manier hoe nu vrouwen en meisjes worden behandeld door de Taliban in Afghanistan door ze steeds verder weg te drukken uit het openbare leven (ze worden uit parken geweerd, kunnen hun scholen niet afmaken etc) doet reminiscenties ontstaan aan de ontmenselijking van Joden uit 40-45…
Hetzelfde geldt voor Iran natuurlijk…
Of hoe de Russen nu omgaan met de Oekraïners…
Tja, …………..Weinig nieuws onder de zon?
Misschien moet ik het boek van Rutger Bregman toch nog eens lezen: De meeste mensen deugen…..?

 

 

 

Drie stadia van menszijn: ik doe er toe

De vorige keer hebben we het gehad over: Ik mag er zijn.
Deze keer gaan we in op het stadium: Ik doe er toe. We zullen zien dat het een glijdende schaal is van ‘ik mag er zijn’ naar ‘ik doe er toe’. Bij ‘ik doe er toe’ komt een publiek kijken.

‘Ik word’ om met Dirk de Wachter te spreken in zijn boek Vertroostingen ‘gezien’.
Hij haalt Gerard Reve aan die in De avonden spreekt over: ‘het is niet onopgemerkt gebleven’ (pg 49).
En hij betrekt dat ook op zichzelf en stelt: ‘Dat is wat me aan dat publieke het meest plezier deed. Dat ik van betekenis ben’ *. Zijn verhaal (over zijn ziekte) in de krant lezen  zorgde voor troost bij anderen en ‘misschien’, zegt de Wachter,’ troost dat mij weer’.
Maar nuance is nodig, zegt hij ook.
‘Wat ik daarover schrijf en zeg, kan geïnterpreteerd worden als een vorm van narcisme.
Ik ben een beetje bekend en kijk eens wat ik allemaal voor die mensen beteken!
Daar gaat het volgens hem niet om. Het gaat, en dan haalt hij de door hem zeer bewonderde filosoof Levinas aan, over dat levinassiaanse kleine goede dat je voor die ene mens gedaan hebt’. In zijn boek geeft hij ook voorbeelden.
De voorbeelden die hij noemt: zoals zorgzaamheid van een verpleegster op precies het goede moment, doen me denken aan het boek van Frans Denkers Moreel kompas en het Aristoteliaanse begrip  Phronesis, morele bedachtzaamheid of praktische wijsheid, waarbij een uniek concreet probleem centraal staat en een precies passend handelen.
De vraag is hoeveel maatschappelijke waardering er in onze cultuur voor dat soort Phronesis bestaat. Ik ben bang dat dat zeer weinig is…

We stuiten hierbij ook op een paradox. Namelijk degene die er toe doet zoals de schoonmaakster en de verpleegster in het geval van de Wachter, maar je kunt ook zeggen  degene die zijn huis openstelt voor vluchtelingen of tijdens 40-45 voor onderduikers deden dat ‘gewoon’. Als ze als helden worden getypeerd brengen ze dat begrip ‘gewoon’ te berde: dat ‘doe je gewoon’ of ‘je kan niet anders’.
Het gedrag zelf wordt niet als uitzonderlijk ervaren maar door de situatie ingegeven. Tegelijkertijd  juist door zo te handelen ‘doet diegene er toe’.

De behoefte om gezien te worden door de ander ontaardt daarentegen nogal vaak. Dan verwordt het tot de behoefte aan AANZIEN.
Dat  type narcisme krijgt veel aandacht. Als je als influencer of vlogger duizenden of miljoenen volgers hebt op sociale media, dan moet je wel belangrijk zijn, is het idee.
De film Triangles of sadness is in dit verband zeker een aanrader met zijn scherpe, meedogenloze licht op de excessen van onze cultuur.
IJdelheid is een deugd en niet iets om je voor te schamen, aldus Frank Meester in zijn boek over filosofie van de ijdelheid. Zonder ijdelheid zou er volgens hem geen kunst, literatuur, topsport of wetenschap zijn. We zouden blijven stilstaan inde schaduw van de anonimiteit en nooit onsterfelijkheid willen bereiken.

Precies, daar zit ‘m denk ik de kneep.
Die schoonmaakster of die verpleegster die precies op het goede moment Dirk de Wachter zag en echt iets voor hem betekende was niet bezig met onsterfelijkheid bereiken.
Ze wàs er gewoon voor hem toen op dat moment!
In een eerder blog heb ik Gerrit Durlacher aangehaald die vertelde dat een marktvrouw zijn leven had  veranderd door hem gratis pruimen aan te bieden nadat hij Auschwitz had overleefd en tot het bot vermagerd was.
Dat is het ‘kleine goede’ dat Levinas en ook  de Wachter bedoelen.
De marktkoopvrouw ‘deed er toe’ in het leven van de latere auteur en kon ook door zijn verhaal als voorbeeld dienen.

 

  • Zie overigens ook de boeken van Fokke Obbema die een zeer gevarieerd publiek vroeg naar wat zij onder  een zinvol of betekenisvol bestaan verstaan.
    Zie De zin van het leven en Een zinvol leven….

 

Drie stadia van menszijn: 1. Ik mag er zijn

In dit nieuwe jaar ga ik het in drie blogs hebben over drie stadia van menszijn, die denk ik voor onze tijd heel bepalend zijn namelijk: Ik mag er (niet) zijn, ik doe er toe en ik ben beter (dan de ander).
Vandaag 4 januari 2023 beginnen we met: Ik mag er zijn.
Ik formuleer het even positief maar ik denk dat er zeer velen rondlopen die in hun hart vinden dat ze er eigenlijk niet mogen zijn.
Mijn eigen moeder, die de kampen heeft overleefd heeft heel veel ‘goede’ mensen zien vertrekken richting de dood en vroeg zich haar hele leven af hoe het toch kon dat zij mocht overleven en die ‘goede’ mensen niet. Waar had ze dat aan verdiend. Toen ze hoorde dat ze blaaskanker had en niet meer lang te leven reageerde ze met: ik had 50 jaar geleden al dood moeten zijn….  Oftewel overleversschuld, geen onbekende bij Holocaustoverlevers maar ook bij overlevers van oorlogen en rampen.
Mijn kinderen daarentegen hebben het altijd heel gewoon gevonden dat ze er waren en zeiden als we soms wat gebukt gingen onder het ouderschap: tja dan had je geen kinderen moeten krijgen!

11 december j.l keek ik naar de Publieke Tribune met Coen Verbraak. De setting was het Recovery College in Utrecht waar mensen met ontwrichtende levensomstandigheden zichzelf met behulp van anderen met eveneens dergelijke ervaringen opnieuw uitvinden.
Eén van hen was een vrouw die tien jaar in de psychiatrie liep, allerlei etiketten had gekregen en medicijnen geslikt en er nu achter was gekomen dat ze van jongs af aan een te laag tempo had en daardoor altijd het gevoel had gehad er niet te mogen zijn.
Inmiddels hebben meer dan drie miljoen Nederlanders een psychische aandoening, is de geestelijke gezondheidszorg overbelast en onbetaalbaar geworden.
Maar daarnaast lijdt de sector meer en meer aan stereotypering en categorisering, noodzakelijk geworden door het verplichte financiële verantwoordingssysteem.
Als je niet in een speciaal daartoe ontworpen DSM typering past krijg jij maar ook je hulpverlener het moeilijk!
Terwijl, aldus psychiater van Os in hetzelfde programma, een transformatie nodig is in de geestelijke gezondheidszorg en het besef dat je als hulpverlener de cliënt in de eerste plaats als mens moet zien die in een bepaalde situatie terecht is gekomen en hem of haar helpen zijn of haar kracht terug te vinden. De psychiater moet dienend zijn in dat proces aldus van Os. Wat volgens hem werkt is liefde en menselijkheid! Dat kan ingebed zijn in een therapeutisch ritueel..
Ervaringsdeskundigen zijn bij uitstek degenen die zo’n proces kunnen faciliteren.

Het klinkt wat oubollig misschien maar in een proefschrift uit 1981: Tussen wal en schip; tussen recht en hulpverlening deed ik een aanbeveling voor een zgn pleitbezorgingsmodel dat bij uitstek gestoeld is op ervaring als centrale waarde.
Het deed me dan ook erg goed te merken dat de herstelbeweging van ervaringsdeskundigen in onze tijd wordt omarmd en dat er sprake is van een omslag in het denken…

Hoe groot die omslag is………….?
Ze zal moeten opboksen tegen bestaande belangen en een systeem dat van bovenaf geformuleerd is en de belevingswereld van mensen zelf al veel langer ondergeschikt maakt aan evidence based behandelmethoden.

 

 

Zwarte dag

Vandaag is de eerste dag van de nieuwe regering Netanyahu. Een corrupte premier die er alles aan doet om aan zijn vervolging te ontkomen heeft een regering samengesteld met onder meer een ‘crimineel’ die eerder werd veroordeeld voor het aanzetten tot racisme en het steunen van een terroristische organisatie en notabene minister van veiligheid wordt.
De religieuze kolonist Smotrich die voorstander is van het annexeren van de Westelijke Jordaanoever krijgt de leiding over het nederzettingenbeleid in de Palestijnse gebieden en over het ministerie van Financiën.
Het is zoiets als dat je hier Ridouan Taghi uit de zwaar beveiligde gevangenis haalt en minister van Justitie maakt in een regering met Gideon van Meijeren als premier en een homofobe SGP er..als minister van Binnenlandse Zaken.

We moeten het ergste vrezen.
Jordanië met welk land Israël tot nog toe redelijke betrekkingen had heeft al flink gewaarschuwd voor een confrontatie en het gaat erop lijken dat het land zowel de Amerikaanse joden als die in de Europese diaspora van zich vervreemdt.
De opgeleide elite trekt weg om maar eens één van de side effects te noemen.
Hier te lande heeft het altijd zo positieve Cidi al een kritische houding ingenomen en ik vrees het ergste voor een toenemend antisemitisme als deze regering zijn extreem rechtse opvattingen in de praktijk gaat brengen.

Hoe kon het zover komen?
Op 4 november 1995 doodde de orthodoxe student Yigal Amir de Israëlische minister- president Yitzhak Rabin tijdens een vredesmanifestatie in Tel Aviv. Op de honderden spandoeken toen stond: Vrede, ja. Geweld nee!
De wereld was geschokt maar wat die moord in feite betekende en wat we toen nog niet helder voor ogen hadden is dat het perspectief van de arbeiderspartij: vrede voor land achter de horizon zou verdwijnen en plaats zou gaan maken voor het orthodoxe: (bijbels) recht op land.
Wat deze Yigal Amir heeft bewerkstelligd is : een omslag in waarden in Israël, waarbij de conservatieve orthodoxe en intolerante houding de heersende werd en progressieve mensenrechten eerbiedende Israëli’s het steeds moeilijker kregen en zich moesten gaan verdedigen.
In het stuk in de Groene van 23 november j.l toont de Nederlandse en in Israël wonende journalist Simone Korkus overtuigend aan dat in Israël de journalistiek wordt bedreigd en dat de sfeer ingrijpend is veranderd sinds ze twintig jaar geleden in het gebied verslag deed.

Gemiste kans
En dan te bedenken wat er gebeurd zou zijn als Rabin nog wel in leven was gebleven.
In het buitengewoon verhelderende boek: Yitzak Rabin: Soldier, Leader, Statesman, heeft Itamar Rabinovitch een biografie van Rabin geschreven. Yale University Press 2017.
Wat deze biografie bijzonder maakt is dat hij een insider’s perspectief op Rabin’s  leven geeft. Rabinovitch werd in 1992 door Rabin, die voor de tweede maal premier werd aangewezen als hoofdonderhandelaar met Syrië. Tevens was hij ambassadeur in Washington ten tijde van het premierschap van Rabin.
Er liepen indertijd verschillende onderhandelingen zoals met koning Hussein van Jordanië en met Assad, de vader van de huidige over het teruggeven van de Golanhoogte in ruil voor vrede en erkening van Israël.
Volgens de auteur waren de Oslo akkoorden nodig om vrede te kunnen sluiten met Jordanië. In een you tube uitzending van 10 oktober 2016 stelt hij dat als Rabin niet vermoord was hij waarschijnlijk een deal met Syrië rond had kunnen krijgen. Dat had Syrië zo geopend naar Amerika en Israël en de westerse wereld dat de revolutie en de burgeroorlog niet hadden plaatsgevonden!
Het welhaast Griekse drama dat zich in de loop van Rabin’s leven ontrolde was dat hij de zesjarige oorlog als bevelhebber van het leger won en zo door de bezetting die mogelijk werd Israël uitbreidde. Die bezetting en uitbreiding waren het begin van de nederzettingen die hijzelf in 1970 een kanker noemde.
En die nederzettingen vormden het tehuis van geradicaliseerde gelovigen die land belangrijker vonden dan de staat Israël.
Die brachten uiteindelijk ook zijn moordenaar voort Yigal Amir maar ook  Netanyahu die in 2015 al beweerde dat Israël voor altijd een land zou zijn met het pistool in de achterzak.

 

 

 

 

Lief land

De titel van deze blog is voor mij vrij uitzonderlijk.
Ik ben altijd nogal kritisch op wat hier in dit land gebeurt, wat er misgaat en wat politiek en bestuur ervan bakken.
Naar aanleiding van de excuses van Rutte in het Nationaal Archief in Den Haag ten overstaan van de nazaten van het slavernijverleden, waaraan Nederland een niet gering aandeel had, moet me van het hart dat ik opeens zag waarin een klein land groot kan zijn.
Want welk staatshoofd van welk land presteert het om niet alleen excuses uit te spreken voor een beleid waaraan hij en zijn kabinet in elk geval geen enkel aandeel had (dit in tegenstelling tot al die zaken van Toeslagenaffaire tot en met het Groningse debacle), maar ook nog eens uitdrukkelijk zijn eigen persoonlijke groeiproces met het publiek te delen?

Hij was tot het inzicht gekomen na een worsteling in zichzelf.
Dat zie ik Macron, Scholz, maar ook een man als Biden (die onverhoopt en plotseling Afghanistan verliet met alle ellende van dien) nog niet doen.
Om maar niet te spreken  van enge leiders in de wereld die zich vandaag de dag schuldig maken aan het deporteren van mensen en het roven van hun kinderen, zoals Poetin uit Cherson, wat hij wellicht heeft afgekeken van nazi Duitsland die Poolse kinderen roofde om daar gebrainstormde Derde Rijkers van te maken.

Slavernij, het is van alle tijden, ook van onze tijd, waarin op grote schaal misbruik wordt gemaakt van mensen die in armoede leven en/of oorlogen ontvluchten om ze vervolgens uit te buiten en in bizarre omstandigheden te laten verkeren, rechteloos.
Dat waren we ons bewust toen onze voetballers richting Qatar gingen en er werd ook aandacht besteed aan de volstrekte uitbuiting van Nepalese werkers, maar veel consequenties had het niet.
Iedereen hield zich keurig aan de richtlijnen van de FiFa, althans wat het Nederlandse aandeel betreft.

Misschien is het misbruik maken van mensen die zich ‘vrijwillig’ begeven in dergelijke omstandigheden nog iets heel anders dan mensen roven met het pistool in de aanslag om ze vervolgens als vee te vervoeren en voor het dwz ‘ons ‘karretje te spannen.
Maar de achterliggende belangen zijn dezelfde namelijk: de ander als onwaardig behandelen ten behoeve van eigen voordeel.

Vlak voor ik naar de speech van Rutte keek, streamde ik nog een verslag op Human van gesprekken met Dirk de Wachter, die een ernstige vorm van kanker heeft maar niet heeft ingeleverd op zijn wijsheid.
Volgens hem is de beste wraak op een traumatisch bestaan waardigheid*.
Als je kijkt naar de doorwerking van een slavernijverleden maar ook van zoiets als een Holocaust is dat inderdaad een prachtig doel om na te streven.
Want net zoals Joden die de Holocaust overleefd hebben soms stuitten op onbegrip waar het hun kracht en waardigheid betreft juist omdat ze het overleefd hebben (wat je niet doodt maakt een mens sterker, Nietzsche) zo kan ik me voorstellen dat degenen die de slavernij overleefden onbegrip tegenkwamen en mensen die hen alleen als slachtoffer wensten te zien.

De nazaten van de tot slaaf gemaakten hebben naar mijn mening dan ook het recht om serieus te worden genomen in hun ervaringsdeskundigheid ten aanzien van een doorgegeven trauma.
Wat betekent en wat betekende dat voor hen in hun dagelijks leven? En is dat te vergelijken met andere doorgegeven trauma’s?
Over die vraag hoorde ik nergens iets …..terwijl hij me toch heel belangrijk lijkt.

*Zie bv : De zin van het bestaan van Victor Frankl  of De keuze van Edith Eger.

 

 

 

 

 

 

Poëtische vertaling van vorige blog

Waarschuwing voor kinderen; geen sprookje (1)

Er was eens een reus
met twee essen
die droomde zich een keizerrijk
waarin hij als SS er
de machtigste was
en stinkend rijk

Geen lieve reus, geen goede
Als je goed keek
zag je op zijn neus
de woorden: God verhoede!

Bruin of zwart of jood
queer, trans, lesbo of homo
hij wenste hen slechts één ding:
de oven in!

Een prins van adellijke bloede
die al jarenlang in zijn slot
op een putsch zat te broeden
samen met zijn companen
van de AfD
en iedereen die geloofde in complotten
deed gezellig mee
met deze dans om de dood
die hen de macht in handen bood

Lieve kinderen
Deze reus heeft het gelukkig niet gered
maar rustig slapen is er niet meer bij
en dat doet jullie papa en mama heel veel pijn!!!

 

Geen sprookje (2)

Er was eens een rechter in Berlijn
die bleek een wolf in schaapskleren te zijn
ze sprak recht, (maar eigenlijk krom)
in naam van een Grondwet
die ze ‘dom’ weg verfoeide
ze roeide met de riemen
die ze ter beschikking had
evenals de twee maten waarmee ze sprak

Ze zat zelfs in het parlement
als paard van Troje
en wist om de dooie dood wel
dat zij en haar prins het zouden rooien:

Een coupe is wat ze voor ogen stond
geweld a la Trump heeft goud in de mond
was het motto van hen en van Qanon
dood aan Scholz en de zijnen
die met hun linkse elitekliek moesten verdwijnen

Het is hen nog niet gelukt
maar ach dat brengt hen niet van hun stuk
deze keer hadden ze de wind niet mee
Het wachten is op de verkiezingswinst van de AfD!!!!

Alles overdenkend sonnet:

De rede lieve mensen heeft zijn beste tijd gehad
het is weer oppassen geblazen
gedonder in de glazen
er loopt weer een olifant door de glazen kast

Met vuile poten dreunend door de scherven
mèt weet van wat hij aanricht
is hij voor Qanon gezwicht
en weet zich één met algoritmen en de schermen

Hij voelt zich top en in zijn nop
als het bloed opspat aan alle kanten
stoort zich aan God noch gebod

Het is de orgie van Hij die weet van wanten
van Hij die met zijn toxische mannelijkheid geweld paart aan genot
verdwaald in het vagevuur van Dante.

 

 

Onwezenlijk, schokkend, kan niet waar zijn….

Onwezenlijk, kan niet waar zijn…
Ik denk aan de aanslag op de Twin Towers  van één en twintig jaar geleden, ik denk ook aan het Coronavirus dat ons overviel en waar Rutte eerst nog zo lacherig over deed.
We hebben immers de neiging om iets wat niet past in ons huis- tuin -en keuken beeld van de werkelijkheid, waarin we gewoon ‘ons gangetje’ gaan zoals altijd…..niet als werkelijk aan te nemen.

Het schijnt dat mijn moeder die houding bewust naar haar kinderen toe heeft gebruikt om de werkelijkheid van de kampen te ontkennen en er haar werkelijkheid voor in de plaats te stellen zoals ze die in het vrije Nederland had ervaren. Het is een droom, een hele nare, hield ze mijn zussen in Westerbork en Theresienstadt voor.
Vooral mijn oudste zus vertelde mij bij herhaling hoe een dergelijke houding haar en mijn zus voor een levenslang trauma hadden behoed…

En nu dan in het jaar dat we een eveneens ‘onwezenlijke’ oorlog in de Oekraïne te verwerken kregen de nieuwste loot aan de stam van de nare sprookjesboom:  de weliswaar verijdelde staatsgreep in ons buurland Duitsland.
Terwijl tot voor kort extreem rechts in Duitsland toch een beetje werd afgedaan als niet echt gevaarlijk, blijkt dat nu dus wishful thinking. Het enige dat nog een beetje positief is in het verhaal van dit omvangrijke samenspannende complot tegen de staat is dat de plannen verijdeld zijn.
Maar geen onderschatting is meer op zijn plaats.

Beatrice de Graaf geeft in de Volkskrant van 7 december een heldere uiteenzetting van het gevaar van deze Reichsbürgerbeweging die de huidige democratisch geleide staat niet erkent en zijn vertakkingen heeft in allerlei overheidslichamen, politie, leger en rechterlijke macht. Ze zijn, aldus de Graag verantwoordelijk voor honderden misdrijven waaronder lichamelijk geweld  en geloven dat het huidige kabinet in Duitsland een marionettenregering is van de geallieerden.

Een achterneef van notabene onze prinses Beatrix is aanvoerder van deze beweging en beoogd leider in de nieuw te vormen regering. Zijn naam Prinz Heinrich XIII Reuss en zijn kasteel was plek van samenkomst. Let even op zijn leeftijd: een zeventiger! In een vorig blog heb ik al aangegeven dat onder de zeventigers behoorlijk wat enge types rondlopen.
Deze Prinz is er dus zo één!

Hoe is het mogelijk dat geen eeuw na opkomst en vervolgens ondergang van het nationaal socialisme met zijn Holocaust, zijn Uber- en Untermenschen  een heuse rechts- extremistische (met zijn racisme en antisemitisme) aanslag viel te verwachten?
Beatrice heeft in haar boek Radicale Verlossing een persoonlijkheidstypering gegeven van de daders wier radicalisering verkeerd was afgelopen en ze komt op het begrip miezerig.
Dat doet denken aan Hannah Ahrendt met haar ‘banale kwaad’.
Toch is er nog iets anders aan de hand volgens mij.
De invloed van QAnon, van  de Capitoolbestorming van de Trumpaanhangers tot en met een soort geaccepteerde verheerlijking van stoerheid en ‘geen angst om te choqueren’.
Zo lees ik in Volkskrant Magazine , een stuk van  Berend Jan Bockting over de Argentijns- Franse regisseur Gaspar Noé dat hij daarvoor niet bang is. Hij noemt de voorkeuren van deze regisseur (met nauwelijks verholen bewondering!) die er niet om liegen: van een gestoorde fetisjfotograaf tot een antisemitische propagandaposter.

In zijn interessante analyse van deze tijd: Verschuivingen, noemt  Stefan Hertmans dit ‘toxische mannelijkheid’ (pg 116).
Het is naar mijn idee deze ‘toxische mannelijkheid’ die leiders als Trump bezitten en in het zadel hielp en trachtte te houden en het is deze toxische mannelijkheid die geen kwetsbaarheid  kan toelaten en dus in een tijd van onzekerheid en verschuivingen naar de gekste  en gevaarlijkste machtsmiddelen grijpt.

Ps Het Verzetsmuseum heeft een nieuwe tentoonstelling geopend met oa als thema: een nazi is ook maar een mens…..een nuancering die in het licht van de genoemde verijdelde aanslag wat naïef overkomt.

 

 

 

 

De goede vraag(3)

Waarom zijn we toch zo depressief?

Volgens het Instituut Trimbos heeft ruim een kwart van de volwassen Nederlanders in het afgelopen jaar een psychische aandoening gehad. Dat zijn 3,3 miljoen mensen
12 jaar geleden ging het nog om één of de vijf volwassenen.
Depressie staat bovenaan in de top 5 van psychische èn lichamelijke aandoeningen met de hoogste verzuimkosten.
Nederland zou Nederland niet zijn als het niet(ook) over kosten ging zou ik denken.
In de Volkskrant van 1 december geeft het Instituut er ook een verklaring voor.
Zo is de ongelijkheid gegroeid, de prestatiedruk in het onderwijs is hoger geworden en de eigen verantwoordelijkheid is de afgelopen jaren groter geworden.
Als je niet slaagt in het leven, wordt dat vaker gezien als je eigen schuld, aldus Annemarie Luik van het Instituut.

Ik wil daar graag een vraag achteraan stellen. Hoe komt het dat volgens Trimbos gepensioneerden als enige groep een daling in het voorkomen van een psychische aandoening liet zien?
Immers juist op de leeftijd van 65 plus kun je je leven overzien en weet je dat je de verkeerde afslag hebt genomen, dat je de verkeerde keuzes hebt gemaakt en aangezien een hogere instantie sinds Nietzsche dood is verklaard kun je jezelf daarvan alleen de schuld geven. Ik zou zeggen een extra reden om de brui eraan te geven, de pijp aan Maarten, de stekker eruit te trekken etc… Mooi niet dus, begrijp ik.

De 18 tot 35 jarigen, dat is de groep waar we ons zorgen over moeten maken…
Instagram is dat de boosdoener?
Zembla had deze week een special over Instagram die er niet om loog.
Onder invloed van de ‘perfecte’ influencers krijgt één op de vijf tieners een slechter gevoel over zichzelf.
Vooral het uiterlijk blijkt een trigger en dan vooral voor het vrouwelijk deel.
Gepensioneerden hebben wat dat betreft hun ambities allang opgegeven om van hun lichaam de (door bewonderaars op sociale media) aanbeden tempel te maken en hun borsten, buik of billen te restylen.
Toch heeft Trimbos het niet over tieners maar over 18 plussers….
Corona schijnt ook het verschil niet te hebben gemaakt….

Hier komen we dus niet helemaal uit.
Even wat subjectieve hypotheses.
Zou het kunnen dat naarmate een land rijker is het volk meer van het leven verwacht en dus ook vaker teleurgesteld wordt?
Naarmate het leven maakbaarder wordt, de mens onzekerder over zichzelf wordt en of hij of zij het wel goed doet?
Naarmate de zgn Verdinglichung toeneemt, dat wil zeggen verzakelijking en materialisering en het product (geld) meer telt dan de inzet, de mens behoefte krijgt aan erkenning als mens? Wat misschien juist ook geldt voor de groep die verondersteld wordt volwassen te zijn?

Het ‘gezien’ willen worden is een kenmerk geworden van onze cultuur, letterlijk in de zin van zoveel mogelijk selfies maar ook in de zin van aanzien ( en dat dan ook weer letterlijk en figuurlijk) Triest eigenlijk, best dramatisch.
Wat dat betreft was ik als kind mijn tijd ver vooruit.
Van mij werd verwacht dat ik flink presteerde maar ik voelde me niet gezien.

 

 

 

 

 

De goede vraag (2)

Er zijn geen vragen binnengekomen helaas, dus moet ik er zelf weer eentje bedenken bv :

Hoe te leven?
Meteen maar even een grote vraag, die al eeuwenoud is…. en veel filosofen heeft bezig gehouden..
Maar ik voeg er meteen aan toe: Hoe te leven in een tijd dat de verantwoordelijkheid voor dat leven uitsluitend bij jezelf ligt. Je kan geen God, ouders  of instantie(s) meer de schuld geven als er iets fout gaat of als je fouten maakt. Enerzijds zijn de eisen van de cultuur waarin je leeft en waaraan je moet voldoen om nog geaccepteerd te worden enorm opgeschroefd en anderzijds noodzaken de beperkingen waar je niet meer om heen kan zoals een  klimaat- en energiecrisis  je om anders te gaan leven.
Op zijn minst zou je je schuldig moeten voelen als je je dankzij bv je geld en middelen niets aantrekt van die beperkingen, de verwarming hoog zet, je uitleeft op koopjes en je een slag in de rondte vliegt naar allerlei bestemmingen waar je hopelijk vergeet dat je eigenlijk ander gedrag zou moeten vertonen!

Hoe te leven?
Een voorbeeld: een geëngageerd kunstenaar wil de aandacht trekken met een smeltende ijsschots van een dubieus verpakkingsmateriaal en vliegt om de ijsschots te promoten naar Australië.
Of nog directer: de halve wereld verzamelt zich in een dictatoriaal land voor een klimaatconferentie, met als enige uitkomst dat rijke landen een Fonds gaan opzetten waaruit arme landen kunnen putten, iets wat ze ook zonder Conferentie hadden kunnen bedenken. Ga je dan als klimaatactivist ook naar dat land vliegen om te protesteren?
En dan heb ik het nog niet over het actuele: voetbal kijken al of niet…. Inmiddels lijkt dat wat afgezwakt, vier miljoen kijkers is niet niks……
Enfin, de morele dilemma’s die een leven in vrijheid met zich meebrengt zijn inherent aan zo’n leven en ik zou niet weten wat ik bv mijn kleinkinderen zou willen meegeven naar aanleiding van die vraag….
Wat heb ik zelf geleerd in die 76 jaar?
Er zijn zoveel dingen om me over te schamen….qua footprint en hoe ik met de natuur en afval omga.
Bv dat ik mijn afval niet naar de stort breng, zoals mijn vriend J altijd wel keurig deed.
Maar J had een auto en ik niet dus… Is J nu een beter mens dan ik omdat hij een auto had èn de verantwoordelijkheid nam om zijn afval naar de stort te brengen?
Als ik naar het vluchtelingenprobleem kijk en de oorlogen en het geweld dat zich in de wereld afspeelt, wat heb ik daaraan gedaan?
Ik heb geen vluchteling in huis opgenomen, wel wat gestort op de giro van Vluchtelingenorganisaties maar was het genoeg?
Wat kon ik doen?
Er zijn zoveel mensen die echt iets doen, maar ze krijgen helaas weinig aandacht. Dat zijn de echte helden van onze samenleving!
Maar om je  je hele leven te schamen voor je footprint…. is dat een manier van leven?
De oude Grieken hadden het over het ‘goede’ leven maar ze bedoelden niet een ‘gelukt’ leven zoals wij dat invullen maar een ethisch goed leven…
Overigens in een tijd dat vrouwen en slaven niet meetelden in die samenleving…. Zo bezien doen wij het hier en nu nog zo slecht niet….

Kortom: hoewel boekenkasten omrollen van antwoorden op de vraag Hoe te leven, weten we het niet…., moeten het ieder voor zich uitzoeken en juist dat is jammer..
Wat we in onze cultuur aan de ander laten zien is òf hoe goed we het doen uiterlijk en innerlijk, het ‘kijkmijeens gedrag’ òf hoe we slachtoffer zijn geworden van deze of gene, van ons lot of van grensoverschrijdend gedrag van een ander.
Soms kom je ook combinaties tegen: de vrouw van 34 die aan vreselijke angststoornissen leidt, daarover een boek heeft geschreven, overal optreedt met succes, een gelukkig huwelijk heeft en fijne kinderen…..Tja……
Maar waar zie je nu mensen en boeken over reële dilemma’s die mensen tegenkomen in hun eigen leven en hoe ze daarmee zijn omgegaan? Of mis ik iets…
Dan hoor ik dat graag!

Ps Toch nog een heel positief voorbeeld: een galeriehouder van 74 jaar die moest stoppen met zijn galerie en net zolang is bezig geweest om alle spullen waarover hij beschikte aan goede doelen weg te schenken en te zorgen dat ze op plekken kwamen waar mensen er blij mee waren, tot hij er bijna bij neerviel. Maar wat tenslotte overbleef was een goed gevoel!
Kijk dat bedoel ik ook.
Gutmensch wordt tegenwoordig heel negatief gebruikt maar in dit geval is het naar mijn idee een eretitel!